Groene daken op transformatorhuisjes
Tekst: Nolanda Klunder
We schrijven in Roofs vaak over de positieve effecten van een groendak op een gebouw. Wat gebeurt er als je groen op het dak van een transformatorhuisje plaatst? Daarnaar deden Basjan Mol van NatureGreen, Rien Veldsink van Sagax Energy B.V. en vijf studenten van de HAN University onderzoek.
Transformatorhuisjes of compactstations zijn kleine gebouwen waarin elektriciteit van middenspanning (meestal 10.000 volt) wordt omgezet in lage spanning (230 of 400 volt) voor huizen en bedrijven. Bij omwonenden zijn ze vaak niet geliefd vanwege hun weinig aantrekkelijke uitstraling. Daarbij nemen ze ook ruimte voor groen in. Die bezwaren kan je verminderen door ze te voorzien van een groen dak, bedachten Basjan Mol van NatureGreen (leverancier van groendaksystemen) en Rien Veldsink van Sagax Energy B.V. (netbeheerder op The Green Box Cleantech Campus, een bedrijvencampus voor innovatieve cleantech oplossingen). In september 2023 werd het eerste compactstation van een sedumdak voorzien. Inmiddels zijn er zestien pilots geweest. “De vraag die wij daarbij stelden, was: wat zijn de effecten van een groendak op het binnenklimaat en op
de technische werking van de apparatuur binnen transformatorstations?” vertelt Mol. Voor de analyse van de verzamelde data werden vijf studenten bij het project betrokken.
KLEINE BUNKERS MET EEN GROENDAK
Transformatorhuisjes hebben de vorm van kleine bunkers. Hun schil bestaat volledig uit beton van ongeveer tien centimeter dik. Het beton schermt de binnenkant af van vocht en alle andere invloeden van de buitenwereld die een belemmering zouden kunnen vormen voor de elektrische doorvoer. “Netbeheerders – de eigenaars van de transformatorhuisjes – zijn niet direct enthousiast als je er groen op wilt plaatsen”, vertelt Mol. “Een groendaksysteem houdt water vast en het was voor de netbeheerders onzeker of dat geen risico zou kunnen vormen. Elektriciteit mag natuurlijk absoluut niet in aanraking komen met water.” Dat het toch lukt om partijen mee te krijgen, heeft ten eerste ermee te maken dat omwonenden soms bezwaar maken tegen de plaatsing van een compactstation, vertellen Mol en Veldsink. “Bij de ruimtelijke inpassing speelt de Omgevingswet een rol, waarbij ook de omgeving en participatie van belang zijn”, licht Veldsink toe. “Wanneer je nu een groendak op zo’n compactstation aanbrengt, ziet het er aantrekkelijker uit en lever je geen groen in voor beton. Het groen wordt als het ware opgetild.” Mol: “Wat ook meetelt is dat groendaken het geluid van transformatorhuisjes dempen, beter dan een betonnen dak zonder groen. Ook dat maakt de acceptatie van omwonenden een stuk makkelijker.” De tweede factor was dat een groendaksysteem wellicht positieve effecten heeft op de werking en levensduur van de apparatuur in het transformatorhuisje. Veldsink: “Die effecten zouden kunnen optreden als het groendaksysteem ervoor zorgt dat het binnenklimaat constanter is. Dat is voor de netbeheerders natuurlijk interessant.”
ONDERZOEK
Voor onderzoek naar de effecten op de binnenkant van het compactstation werden twee stations op het terrein van The Green Box in Hengelo gekozen: een met en een zonder groendak. Twee-en-een-half jaar lang werden daar data verzameld met behulp van akoestische sensoren. Voor het analyseren van die data schakelde het team vijf studenten van de HAN University of Applied Sciences in: Louise Bouw, Maksim Kniazev, Nikola Hadzhiminov, Fien Heijneman en Luuk Jagtenberg. De twee laatstgenoemden zijn studenten Technische Bedrijfskunde. Zij keken onder meer naar de financiële haalbaarheid en CO2-compensatie. De anderen studeren Electrical and Electronic Engineering en concentreerden zich op temperatuur, luchtvochtigheid en werking van de transformatorhuizen. “Temperatuur heeft grote invloed op de veroudering van de transformator en luchtvochtigheid heeft invloed op overige componenten in het huisje zoals sensoren”, licht Louise Bouw toe. De belangrijkste conclusie: beide transformatoren werken naar behoren. “Een groendak verslechtert de prestaties dus niet”, zegt Bouw.
VOCHT
Wat een groendak betekent voor luchtvochtigheid en condens, is minder goed te duiden op basis van de gegevens. Bouw: “Er was natuurlijk de angst dat hemelwater dat opgeslagen is in het groene dak, door zou kunnen lekken. Of dat er meer condens zou ontstaan.” Daarvan was in het onderzoek geen sprake. De gegevens wijzen er zelfs op dat het groene dak een dempend effect heeft op schommelingen in de lucht-vochtigheid. “Die luchtvochtigheid binnenin beweegt mee met de luchtvochtigheid van de buitenlucht, omdat een huisje luchtgekoeld is met natuurlijke circulatie via roosters. In het transformatorhuisje met sedum hebben de waardes echter minder uitschieters. We zien dus patronen, maar als we het zeker willen weten, is er meer onderzoek nodig.”
POSITIEF EFFECT
Voor het effect van een groendak is de opbouw van het daksysteem essentieel, benadrukt Mol. “Het maakt natuurlijk veel verschil of je een drainagemat van 20 mm of meer kiest, en welk soort substraatlaag: hoe meer water in het pakket, hoe meer invloed op het klimaat onder het dak. En tijdens een lange periode van droogte kan de substraatlaag indrogen waardoor hij zijn absorptievermogen verliest. Ook dat maakt verschil. Al die verschillen bepalen mede wat een groendak betekent voor een transformatorhuisje. Voor harde conclusies is daarom vervolgonderzoek nodig.” Veldsink: “De elektrotechnische sector is niet primair gericht op natuurbehoud. Wil je ze bij vergroening meekrijgen, dan moet je aantonen dat een verandering geen negatief effect heeft, en liefst een positief effect. Wij hebben aangetoond dat een groendak de prestaties niet slechter maakt. Bovendien lijkt het erop dat een transformatorhuisje met groendak een stabieler binnenklimaat heeft. Met één aanvullend onderzoek is daar zekerheid in te krijgen.” Mol besluit: “Een groendak zorgt ervoor dat je geen natuur hoeft op te geven voor beton: dat is positief voor de natuur en kan de acceptatie door omwonenden groter maken. Dat alleen al is een belangrijke uitkomst.”