Het overnametraject in de praktijk Tekst: Kimo van Dijck, Poelmann van den Broek
Steeds vaker krijgen eigenaren van bedrijven in de bouw een telefoontje of een e-mail van een branchegenoot, een investeerder of soms een internationale groep die interesse heeft in uw onderneming. Of misschien speelt u zelf al langer met de gedachte om (een deel van) uw bedrijf te verkopen, bijvoorbeeld met het oog op uw pensioen of omdat er binnen de volgende generatie geen opvolger is. In beide gevallen begint een traject dat voor de meeste ondernemers in de dakenbranche nieuw is: een overnametraject. In dit artikel lopen we het traject stap voor stap door, met praktische aandachtspunten voor zowel de verkopende als de kopende partij.
- HET TRAJECT IN GROTE LIJNEN Een bedrijfsovername verloopt zelden van de ene op de andere dag en is nooit hetzelfde. Toch kan een overnametraject in de praktijk in de volgende fasen worden opgedeeld:
(i) eerste contact en geheimhouding;
(ii) het uitwisselen van informatie en waardering;
(iii) het vastleggen daarvan in een intentieverklaring;
(iv) een boekenonderzoek (due diligence);
(v) het sluiten van de overnameovereenkomst; en
(vi) de daadwerkelijke overdracht (closing) en de periode daarna . Voor een verkopende partij begint het traject vaak al ver vóór het eerste officiële contact, namelijk het verkoopklaar maken van de onderneming. Denk daarbij aan het op orde brengen van de administratie, het opschonen van lopende contracten en klantrelaties en het inzichtelijk presenteren van de cijfers. Hieronder lichten we de belangrijkste stappen kort toe. Stap 1: eerste contact en geheimhouding
Zodra er over en weer interesse is, wil de koper meer weten over uw bedrijf: omzet, klantenportefeuille, personeel, lopende projecten en garantieverplichtingen. Dat is logisch, maar het betekent ook dat u gevoelige bedrijfsinformatie gaat delen, nog voordat er een deal is. Zelfs het feit dat uw bedrijf te koop staat, kan al gevoelig zijn voor personeel, klanten of concurrenten. Daarom wordt vrijwel altijd eerst een geheimhoudingsovereenkomst (ook wel NDA of nondisclosure agreement genoemd) getekend, los van de latere intentieverklaring. Belangrijk is om goed vast te leggen dat alles wat u verstrekt vertrouwelijk is, ook als het niet als zodanig is gemarkeerd. Stap 2: informatie-uitwisseling en waardering
Na de geheimhoudingsovereenkomst wisselen partijen informatie uit om tot een eerste waardering en een bod te komen. Voor de verkopende partij is dit het moment om kritisch te kijken naar wat er precies wordt gedeeld, en met wie. Voor de koper is dit de fase om een eerste beeld te vormen van de onderneming en alles wat daarbij hoort. Voor de waardering wordt vaak samengewerkt met een corporate-financeadviseur.
Stap 3: de intentieverklaring (letter of intent)
Zijn partijen het eens over de hoofdlijnen – koopprijs, structuur van de transactie en beoogde overdrachtsdatum – dan wordt dit meestal vastgelegd in een intentieverklaring (ook wel letter of intent, LOI, term sheet of memorandum of understanding genoemd). Dit document is niet verplicht, maar zeker als er meerdere partijen bij betrokken zijn of
als het traject langere tijd in beslag neemt, is een intentieverklaring een nuttig instrument om de onderhandelingen te structureren. Of een intentieverklaring voor partijen bindend is, laat zich niet in algemene zin beantwoorden en hangt af van wat er precies is afgesproken en hoe dat is geformuleerd. Spreek daarom expliciet af welke bepalingen ook na beëindiging van de onderhandelingen wél bindend zijn, zoals een geheimhoudings-, exclusiviteits- of geschillenbeslechtingsclausule.
Stap 4: het boekenonderzoek (due diligence)
Na de intentieverklaring volgt vaak een boekenonderzoek, ofwel due diligence. In de praktijk verloopt dat meestal via een digitale dataroom. De verkoper verzamelt en uploadt daarin de gevraagde informatie, zoals financiële stukken, belangrijke contracten, belastinginformatie en personeelsgegevens. De koper en diens adviseurs bekijken de documenten en stellen waar nodig aanvullende vragen. Een afgeschermde digitale omgeving maakt het mogelijk om informatie gecontroleerd te delen en bij te houden wie toegang heeft gehad. De koper legt de belangrijkste bevindingen vast in een red-flagrapport. Dat is een beknopt overzicht van de risico’s of onduidelijkheden die tijdens het onderzoek naar voren zijn gekomen en die voor de transactie van belang kunnen zijn. De bevindingen kunnen vervolgens aanleiding geven tot aanvullende vragen of onderhandelingen. Een specifiek risico kan bijvoorbeeld leiden tot een extra garantie of vrijwaring in de overnameovereenkomst. Soms leidt een bevinding tot een aanpassing van de koopprijs of andere
betalingsafspraken. Partijen kunnen ook besluiten dat het risico eerst moet worden opgelost, of dat zij de transactie op die voorwaarden niet willen voortzetten. Daarom doet de verkoper er goed aan de onderneming tijdig verkoopklaar te maken. Een mogelijkheid is om vóór de start van het verkoopproces zelf een onderzoek te laten uitvoeren, ook wel vendor assistance genoemd. Zo komen eventuele onvolkomenheden, risico’s en ontbrekende informatie vroegtijdig in beeld. De verkoper kan die punten vervolgens waar mogelijk herstellen, nader toelichten of zorgvuldig in de verkoopdocumentatie en dataroom verwerken.
Stap 5: de overnameovereenkomst
Zijn de onderhandelingen na het boekenonderzoek afgerond, dan leggen koper en verkoper de definitieve afspraken vast in de overnameovereenkomst (ook wel share purchase agreement (SPA) genoemd bij een aandelentransactie). Hierin komen onder meer de koopprijs, de garanties van de verkoper, eventuele vrijwaringen voor specifieke risico’s die uit het boekenonderzoek naar voren zijn gekomen en de voorwaarden voor overdracht aan de orde. Dit is vaak een omvangrijk document waarin veel geregeld moet worden en waarin de afspraken over alle aspecten van de transactie komen te staan.
Stap 6: closing en de periode daarna
De closing is het moment voor champagne. Bij de closing worden de aandelen (of de activa) daadwerkelijk overgedragen, meestal bij de notaris. Vanaf dat moment is de koper eigenaar. Dat betekent niet dat alle risico’s dan zijn uitgewerkt. De garanties en vrijwaringen in de overnameovereenkomst kunnen nog geruime tijd na de closing relevant worden, bijvoorbeeld als een verstrekte jaarrekening achteraf toch niet klopt, of als een eerder niet-gemelde claim van een opdrachtgever naar boven komt.
2. DE BELANGRIJKSTE LESSEN VOOR DE VERKOPER EN DE KOPER
Of u nu een aanbod krijgt of zelf de verkoop overweegt: het overnametraject kent in beginsel een vast ritme van stappen, maar de praktische invulling bepaalt uiteindelijk sterk hoe de overname voor u uitpakt. Voor de verkoper is de belangrijkste les om op tijd te beginnen met het op orde brengen van de onderneming en terughoudend te zijn met het delen van gevoelige informatie zonder deugdelijke geheimhouding. Voor de koper is de belangrijkste les om niet alleen naar de koopprijs te kijken, maar de onderneming zorgvuldig te onderzoeken en vooraf helder te bepalen welke risico’s aanvaardbaar zijn, welke in de koopprijs moeten worden verwerkt en welke afspraken daarover in de overnameovereenkomst nodig zijn. Juist een scherp beeld van de onderneming en duidelijke afspraken over risicoverdeling helpen om verrassingen en discussies na de overdracht te voorkomen. Wij helpen u hier graag bij, zodat de verkoop of aankoop van een onderneming zorgvuldig en soepel verloopt.