Nieuwe bestemming voor langste Philipsfabriek
Hoewel Philips niet meer actief is in de Eindhovense wijk Strijp, staan er nog steeds veel gebouwen van de multinational. De meeste zijn dankbare objecten voor transformatie naar woongebouw of voor een creatieve en nieuwe industriele toepassing. Denk aan de vele monumentale gebouwen in de wijk Strijp S, zoals het Klokgebouw en de Witte Dame. Ook Strijp T wordt volop herontwikkeld. Momenteel legt GEVA Vastgoed de laatste hand aan de grootschalige verbouwing van Gebouw TX.
Tekst: Tjerk van Duinen
In deze voormalige machinefabriek van Philips uit 1957 werden machines voor de productie van televisies en röntgenapparatuur gemaakt. De 270 meter lange en bijna 68 brede hal met zijn karakteristieke sheddak, is omgetoverd tot een multi-user gebouw met bovenop drie torens van vijf verdiepingen. Van de hal (TX0) is het sheddak grotendeels behouden en gerenoveerd met nieuw glas en PV-panelen. Het resterende deel kreeg een groene terrasfunctie met 7.000 m2 sedum en terrassen. De daken van de torens (TX1, TX2 en TX3) zijn benut voor zonnepanelen en installaties.“Gebouw TX was vroeger met 270 meter de langste fabriek van Philips”, vertelt projectleider Jorg Velter van GEVA Vastgoed. “Die bestond uit één grote hal met een kelder van 150 bij 68 meter en aan de westzijde twee lagen kantoren over de hele lengte. Om grote machines te kunnen dragen en een grote nauwkeurigheid in de productie mogelijk te maken, waren kelderconstructie en halvloer bijzonder zwaar uitgevoerd. Hierop stond een casco van stalen kolommen en vakwerkspanten die het sheddak van glas en bimsbetonplaten droeg. De bedoeling van de transformatie was het creëren van flexibele, volledig verduurzaamde huisvesting voor creatieve en industriële bedrijven, waarbij de oorspronkelijke sfeer van de fabriek herkenbaar moest blijven. GEVA en architect De Bever hebben hiertoe een plan ontworpen. Daarin is de hal grotendeels geconserveerd en zijn drie torens op de hal geplaatst. Naast de middelste toren TX2 is de hal met behoud van de spanten over een breedte van 30 meter opengebroken waardoor een openbare passage ontstond, “de doorwading”. Aan de zuidzijde is 15 meter aan de bestaandehal toegevoegd, aan de noordzijde nog 10 meter.”
TECHNIEK
Sheddak
De daken van Gebouw TX zijn onder te verdelen in drie zones: het sheddak, de terrassen op het bestaandedak en de daken van de drie torens. Het monumentale sheddak, waarvan 43 van de 52 stroken in het nieuwe ontwerp gehandhaafd zijn, bleek in goede staat te verkeren. Van de bimsbetonplaten (200 x 160 x 11 cm) hoefde maar een paar hersteld of vervangen te worden. Wel moest eerst overal een dik pakket met zeven lagen bitumen verwijderd worden, het resultaat van decennia- lang overlagen. Vanwege asbestvezel in de oudste laag, is dat uitgezaagd onder asbestcondities. Ook het oude spiegeldraadglas met asbesthoudende stopverf is vakkundig uit de sheddaken verwijderd. Dit is vervangen door 2.000 strekkende meter HR++-panelen met licht zonwerend dubbelglas. Gebr. Smit Dakbedekkingen was aangetrokken voor de waterdichting van alle daken. Hans Smit: “De sheddaken waren het meest bewerkelijk, mede doordat ze helemaal vol moesten komen met PV-panelen. Omdat de verzekeraar van GEVA geen zonnepanelen op bitumen accepteerde, viel de keus op een FM Approved pakket met 1,8 mm dik Flagon SFC White pvc, mechanisch bevestigd op 140 mm Enertherm PIR-isolatie. Voor de montage van de PV-panelen is een oplossing gekozen van Renolith. Basis vormen verticale roeven 30 x 30 mm van pvc met stalen kern waarop horizontaal aluminium rail gemonteerd zijn voor de zonnepanelen. In de goten tussen de sheds was overigens geen afschot aanwezig, met schuimbeton heeft GEVA alsnog een afschot naar twee kanten gemaakt. Daar wil je geen stilstaand water hebben. ”Het dak van de passage is een open constructie geworden. De kolommen, spanten en dakconstructies van dit dakgedeelte zijn gedemonteerd, gestraald, geschoopeerd en gecoat. Hierna is de constructie zonder glas weer teruggeplaatst.
Terrassen
Een deel van het enorme dak is aangepast om ruimte te bieden aan groen en verblijfsplekken. Het vernieuwde Gebouw TX kreeg bovenop de bestaande kantoren aan de westkant een brede strook met tegels en groen- partijen. Velter: “Deze 200 meter lange strook verbindt de drie torens op acht meter hoogte en komt uit op een groot dakterras. Via de liften in de torens en een semi- openbare trapopgang is het dak toegankelijk gemaakt. Om de dakterrassen geschikt te maken voor intensief gebruik tot 500 kg per m2, zijn de bimsbetonplaten hier vervangen door Comflor staalplaatbetonvloeren. Vanwege het intensieve gebruik bestaat het dakpakket hier uit 140 mm PIR-isolatie op twee lagen vilt en daarop mechanisch bevestigd 2 mm dik Unicoat 460P60 als onderlaag en Garantgum 470K14 WW als toplaag. Op de terrassen liggen lichtgrijze Schellevis daktegels 1000x1000 mm op verstelbare tegeldragers met rubbergranulaat. Alle verblijfsgebieden zijn afgezoomd met stalen hekwerken of met glazen borstweringen.” Onder de groene dakdelen ligt weer het dakpakket met pvc. Der Kinderen Hoveniers heeft in bakken van corten- staal groene vlakken ingericht. De maximaal toegestane belasting was 93 kg/m2. Nophadrain heeft hiervoor een pakket geadviseerd met snel aan te brengen retentie- elementen (ND WSE-50, goed voor 25 l/m2), een filtervlies en daarop 60 mm substraat (24 l/m2 waterbuffering) met sedumstekken. Stuwingsregelaars zorgen voor een vertraagde hemelwaterafvoer van minimaal 10 en maximaal 72 uur. Uiteindelijke waterafvoer gebeurt via de bestaande regenpijpen.
Hoge daken
De daken van de drie torens zijn binnen de rails van de glazenwasinstallaties ingericht met warmtepompen en daaromheen PV-panelen op kortblijvend sedum. De ondergrond is een constructie van kanaalplaat met druklaag. Ook hier heeft gebr. Smit het pvc-pakket op PIR-isolatie aangebracht. De PV-panelen zijn in oost- westopstelling gemonteerd op voetjes met tegels als ballast. Voor een vlotte hemelwaterafvoer zijn de torendaken uitgevoerd met het Pluvia-systeem.
DUURZAAMHEID
GEVA Vastgoed is als eigenaar van de meeste gebouwen op Strijp T in sterke mate verantwoordelijk voor de geleidelijke transformatie van dit oude Philips-terrein. En transformatie betekent verduurzaming, bovenal door gebruik te maken van bestaande constructies in plaats van nieuwbouw. Een goed geïsoleerde schil en 3.430 PV-panelen op de daken met een gezamenlijke opbrengst van 1.725 kWp leveren bovendien een belangrijke bijdrage aan de gehaalde GPR-score van 8,5. Op de hoge daken konden standaard panelen geplaatst worden, voor de sheddaken waren aangepaste formaten (één landscape boven twee portret) nodig om het passend te krijgen en de vlakke optimaal te benutten. De 7.123 m2 groene dakvlakken en de waterbuffering (substraat + retentie: 285 m3) zijn een welkome toevoeging in het industriële landschap, zowel wat betreft biodiversiteit,beperking van riooloverlast en vermindering van de hittestress.
ESTHETIEK
De transformatie van Gebouw TX had vooral een functioneel oogmerk: duurzame vierkante meters creëren die weer heel veel jaren meegaan en die geschikt zijn voor industriële toepassingen. Behoud van de sfeer van de oorspronkelijke fabriek was een tweede doelstelling. De enorme hal is wat dat betreft een dankbaar object: beton (flink overgedimensioneerd) en staal verkeerden in goede conditie en zijn nog steeds goed zichtbaar, zoals de vakwerkspanten en het patina van het staal. Verder zijn veel onderdelen hergebruikt, zoals de oude toplaag van berkenhout die voor antistatische vloeren zorgden en her en der in het interieur zijn terug te vinden. Perfect passend in de esthetiek van de oude Philipsfabriek.
SAMENWERKING
GEVA Vastgoed is een familiebedrijf dat als belegger, opdrachtgever, aannemer en verhuurder het liefst samenwerkt met vaste, lokale partijen die ontzorgen. Velter: “Met Gebr. Smit werken we bijvoorbeeld al +30 jaar samen, ze staan altijd voor ons klaar. De keuze voor pvc was geen eenvoudige. Wij zijn van huis uit bitumenbouwers en wij gaan zeker niet over één nacht ijs. Samen met de dakdekker en geadviseerd door BDA bleek pvc op PIR-isolatie de beste oplossing. De verzekeraar gaf de doorslag, de subsidie op de witte uitvoering heeft ook een beetje geholpen.” Hans Smit is ook erg te spreken over de samenwerking. “We kennen GEVA van haver tot gort. Dat is wel prettig als je vanaf januari 2022 aan een groot project werkt. Het legt een flink beslag op je materieel en personeel, soms met twintig man tegelijk. Der Kinderen Hoveniers is ook prima samenwerken. Die communiceren goed, zitten dicht op de bal en melden onvolkomenheden meteen. Binnenkort maken we de plek waar de torenkraan stond nog waterdicht en hebben we 22.000 m2 dak waterdicht gemaakt.”
VEILIGHEID
De veiligheid voor de dakwerkers werd streng bewaakt door Richard Koops. Velter: “Die hield streng toezicht, en dat is met 130 mensen aan het werk nodig. Er zijn altijd een paar die extra aandacht nodig hebben. De hoge daken hebben we zelf veiliggesteld. De dakranden zijn uitgevoerd met een voorziening waar we zelf een stalen randbeveiliging op konden monteren waarbinnen vrijwel al het dakwerk is gedaan. Alleen de daktrim is met een aanlijnbeveiliging vastgezet. De lage dakdelen zijn tijdens de bouw veilig gemaakt met tijdelijke hekwerken,dit in goede samenwerking met Gebr. Smit en Der Kinderen.”
Opdrachtgever, hoofdaannemer: GEVA Vastgoed Ontwerp: De Bever ArchitectenAdviseurs: Van de Laar (constructies), Volantis (installaties) M3E: duurzaamheid, BDA (daktechniek) Uitvoering: M. Heezen Sloopwerken, Gebr. Smit Dakbedekkingen, Der Kinderen Hoveniers Leveranciers: All Safe Valbeveiliging,Kingspan Light + Air, IKO (PIR), Soprema (pvc, bitumen, vilt), Guardian (bevestiging), Nophadrain (groendaksystemen), Schellevis (daktegels)