Roofs 2026-05-78 Het Samuel Oschin Air and Space Center: het museum dat opsteeg voor een space shuttle

Het Samuel Oschin Air and Space Center: het museum dat opsteeg voor een space shuttle

In het Exposition Park van Los Angeles, op een steenworp afstand van het Los Angeles Memorial Coliseum en de University of Southern California, staat een gebouw dat je direct duidelijk maakt wat er binnen bewaard wordt. Je hoeft het niet eens te 
betreden: de roestvrijstalen toren, die zo’n zestig meter de lucht in prikt, doet denken aan een raket op het punt van vertrek. En dat is ook precies de bedoeling. Het Samuel Oschin Air and Space Center – fase III van het masterplan van het California Science Center – is ontworpen om de Space Shuttle Endeavour een thuis te geven. En dat doet het gebouw op een manier die wedijvert met de shuttle zelf.     (Tekst: Joep Klerx)

VAN ACQUISITIE TOT LANCEERBAAN

Het California Science Center haalt in 2011 zijn meest ambitieuze acquisitie binnen: de Space Shuttle Endeavour. NASA wijst het museum aan als het permanente thuis van het orbitale vaartuig, dat tussen 1992 en 2011 vijfentwintig missies voltooide – waaronder reparaties aan de Hubble Space Telescope en vluchten naar het internationale ruimtestation ISS. In 2012 maakte de Endeavour zijn laatste tocht, niet door de ruimte maar door de straten van Los Angeles, op een dieplader. Een sur-realistisch schouwspel: de shuttle die door de stad langs bomen en lantaarnpalen manoeuvreerde, terwijl honderdduizenden Angelenos toekeken.

Maar daarna kwam pas de echte opgave: hoe stel je een raket van 37 meter lengte tentoon op een manier die recht doet aan zijn grootsheid? Het antwoord van ZGF Architects is radicaal simpel: ‘rechtop!’ De Endeavour kreeg een verticale presentatie-positie, compleet met External Tank en Solid Rocket Boosters, alsof hij elk moment de atmosfeer kan doorbreken. Dat vereist een constructie van ruim zestig meter hoog; vergelijkbaar met een gebouw van twintig verdiepingen. De verbinding met de Artemis-missies is daarbij onmiskenbaar: de Endeavour is het symbool van de generatie die de weg heeft geplaveid voor de Artemis-programma’s die nu mensen opnieuw richting de maan sturen.

DE HUID VAN EEN SHUTTLE

ZGF Architects ontwerpt het gebouw als een architectonische tegenhanger van het bestaande California Science Center, dat bekleed is met warme zandrode baksteen. Het nieuwe volume van zo’n 18.600 vierkante meter spreekt een heel andere taal: de buitenhuid bestaat vrijwel geheel uit roestvrijstaal, met vloeiende, gebogen vormen die rechtstreeks zijn afgeleid van de geometrie van de Endeavour zelf. Romp, cockpit, vleugels, kielvlak; de shuttle levert het vocabulaire voor de architectuur van zijn eigen museum. Gedistigneerd van de rest van het complex, heeft het Samuel Oschin Center zo zijn eigen architec-tonische identiteit gekregen. Het gebouw telt vier verdiepingen in het brede, lagere deel, maar de centrale toren schiet omhoog naar zestig meter: de hoogste constructie in Exposition Park, zichtbaar vanuit grote delen van Los Angeles. Op 
straatniveau hangt het volume over de entree als een cockpit die de bezoeker opwacht. Binnenin zijn drie galerijen verdeeld over de volledige ruimte: de Samuel Oschin Shuttle Gallery voor de shuttle zelf, de Korean Air Aviation Gallery voor luchtvaart en de Kent Kresa Space Gallery voor ruimtevaartartefacten. Tezamen herbergen ze meer dan honderd historische objecten, verspreid over evenveel interactieve tentoonstellingen. Bezoekers kunnen met een gantry-lift bijna twintig verdiepingen opstijgen en door een glazen platform recht de neuskap van de Endeavour inkijken. Er is ook een glijbaan van twaalf meter voor wie sneller naar beneden wil.

EEN STALEN KOOI VAN TWEEDUIZEND TON

De constructieve kern van het gebouw is het diagridsysteem: een netwerk van diagonaal kruisende stalen balken dat de toren zijn gebogen vorm geeft en tegelijkertijd het gewicht van de hele constructie opvangt. Diagrid – een samentrekking van ‘diagonal grid’ – is een moderne benadering in de hoogbouw die grote kolomvrije ruimten mogelijk maakt, ook in gebogen volumes. Het resultaat is een stalen kooi van tweeduizend ton die de Endeavour omhult als een reusachtig tentoonstellings-frame, zo ontworpen dat bezoekers vanuit elke hoek onbelemmerd zicht hebben op de shuttle. Dat de shuttle daarin zonder beschadigingen geïnstalleerd kon worden, noemt hoofdaannemer MATT Construction één van de grootste uitdagingen van het project. In totaal werkten gedurende de vier jaar durende bouw zo’n vijftienhonderd mensen mee. Het gebouw is LEED Silver gecertificeerd en voldoet aan de strenge seismische eisen van Californië. Constructeur Arup was verantwoordelijk voor de engineeringoplossingen.

VIJF DAKNIVEAUS, VIJF VERSCHILLENDE PROBLEMEN

De buitenkant van het gebouw oogt als één vloeiend geheel, maar de dakconstructie vertelt een ander verhaal: vijf lagen op verschillende hoogten, elk met eigen eisen, eigen detail en eigen oplossing. In totaal bracht Letner Roofing meer dan vijfduizend vierkante meter Sarnafil PVC-dakbaan aan, verdeeld over die vijf niveaus. Elke laag was een afzonderlijk project op zich. Op niveau drie is gekozen voor een ballastdak met Mexicaans zwart grind op een zelfklevende Sarnafilmembraan in loodgrijs – gekozen voor het strakke visuele effect en de snelle verwerkbaarheid. Niveau vier, het grootste en meest technisch veeleisende dak, vereiste speciale detaillering rondom vooraf geïnstalleerde luchtkanalen en een wandovergang van ruim vier meter met witte zelfklevende PVC-flashing van Sarnafil. Op plekken waar mechanische opstanden doorbreken, is vloeibaar aangebrachte Sikalastic 641 gebruikt voor naadloze waterdichtheid. Niveau zeven, het hoogstgelegen dakniveau, kent drie onderdelen tegelijk. Het interieurgedeelte direct boven de Endeavour is voorzien van Sikaplan PVC-membraan, om de shuttle onder alle omstandigheden droog te houden. Aan de buitenzijde is het Sarnafil Décor Roof-systeem toegepast, met heet gelaste profielen die de visuele uitstraling van een staandnaaddak nabootsen: passend bij de aerodynamische esthetiek van het gebouw. En dan is er nog de steil hellende loopgang, verankerd met eenentachtig beugels aan de constructie. Alle dakoplossingen voldoen aan California Title 24, de Californische normen voor energie-efficiëntie in gebouwen, en aan de eisen van FM Global, inclusief een windbelasting van negentig mijl per uur. Gezien de ligging op circa vijftien kilometer van de Stille Oceaan is dat geen overbodige luxe. Gedurende de gehele uitvoering hield Letner nauw contact met MATT 
Construction en vertegenwoordigers van Sika om de complexe dakgeometrie foutloos te realiseren.

KLAAR VOOR DE VOLGENDE GENERATIE

In april 2026 meldt het California Science Center de bouw officieel als voltooid – net geen vier jaar na de eerste paalslag in juni 2022. De installatie van de collectie is in volle gang. Wanneer het museum zijn deuren opent, kunnen bezoekers voor het eerst ter wereld een space shuttle in lanceerconfiguratie aanschouwen, compleet met External Tank en Solid Rocket Boosters. Op bijna zestig meter hoogte, in een stad die altijd al wist hoe je groot moest dromen. Recht omhoog, klaar voor vertrek. 

PROJECTGEGEVENS
• Bouw: juni 2022 – april 2026
• Totale oppervlakte: 18.580 m² 
• Tentoonstellingsruimte: 9.290 m² 
• Hoogte: 61 meter (20 verdiepingen)
• Totale kosten: $ 450 miljoen
• Opdrachtgever: California Science Center 
    Foundation
• Architect: ZGF Architects
• Hoofdaannemer: MATT Construction
• Constructeur: Arup
• Staalfabrikant: Plas-Tal Manufacturing
• Dakverwerker: Letner Roofing
• Dakmembraan: Sarnafil / Sikaplan (Sika)
• Tentoonstellingsontwerp: Evidence Design
• Certificering: LEED Silver