‘Veilig werken met gereedschappen heb je in eigen hand’
Wie veilig wil werken met gehuurd of gekocht gereedschap, moet verder kijken dan alleen de aanschafprijs of het gemak van ‘wat er al ligt’. Veiligheidsdeskundige Adri Frijters stond aan de basis van het ‘Handboek Arbeidsmiddelen’ van Volandis dat een praktische leidraad biedt bij het veilig gebruiken van gereedschap. Bij werken op het dak is veilig omgaan met arbeidsmiddelen een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgever én werknemer.
In zijn column, elders in ons vakblad, verwijst Adri Frijters naar het Handboek Arbeidsmiddelen van Volandis. Jaren geleden constateerden Frijters en de KOMAT dat het omgaan met gereedschap onveiligheid kan veroorzaken. “Mensen lezen de handleiding niet en gaan gewoon aan de gang. Dat is vervelend, want daardoor wordt goed gereedschap soms verkeerd
gebruikt of op verkeerde plekken ingezet.” Besloten is een praktisch handboek op te stellen dat deze situaties voorkomt.
START MET DE JUISTE VRAAG
Frijters: “Veilig werken begint bij de verwerving. Te vaak wordt het gereedschap gekozen dat al voorhanden is, terwijl de juiste volgorde eigenlijk andersom is: eerst bepaal je welke klus moet worden uitgevoerd, daarna kies je het gereedschap dat daar het best en het veiligst bij past. Dat vraagt om een bewuste afweging. Wie gereedschap inhuurt, doet er verstandig aan niet alleen te vragen om een bepaald type gereedschap, maar om advies te vragen voor de specifieke werkzaamheden. Een verhuurder die weet waarvoor het gereedschap wordt ingezet, kan beter adviseren en draagt daarmee ook een gedeelde verantwoordelijkheid. Overigens blijft de werkgever altijd eindverantwoordelijk voor de technische staat van het arbeidsmiddel dat aan medewerkers ter beschikking wordt gesteld.” Op het moment dat gereedschap wordt geleverd, zou
het eigenlijk nooit direct in gebruik moeten worden genomen. Eerst moet worden gecontroleerd of het daadwerkelijk geschikt is voor de beoogde taak en of alle noodzakelijke veiligheidsvoorzieningen aanwezig zijn. “In de praktijk gaat het hier vaak mis. Machines worden uitgepakt en meteen ingezet, zonder dat iemand nagaat of bijvoorbeeld beschermkappen,
beveiligingen of specifieke onderdelen ontbreken. Soms staat een belangrijke beperking alleen in de handleiding vermeld. Wie die niet leest, loopt het risico het gereedschap te gebruiken voor handelingen waarvoor het niet bedoeld is. Dat kan leiden tot gevaarlijke situaties, terwijl het voorkomen had kunnen worden met een korte controle vooraf.”
ZELF CONTROLEREN
Naast de controle bij aanschaf of huur is de dagelijkse controle door de gebruiker zelf misschien wel het belangrijkste moment. Voor elk gebruik moet worden nagegaan of het gereedschap nog in een staat verkeert die veilig werken mogelijk maakt. De wet schrijft voor dat arbeidsmiddelen geen slijtage of gebreken mogen vertonen die tot ongevallen kunnen leiden. Dat betekent dat kabels onbeschadigd moeten zijn, dat bewegende delen goed functioneren en dat beveiligingen niet zijn verwijderd of defect zijn geraakt. Door hier dagelijks aandacht aan te besteden, worden problemen vroegtijdig gesignaleerd en kan defect gereedschap tijdig uit roulatie worden genomen. Dat voorkomt niet alleen letsel, maar ook onverwachte
stilstand op het werk. Veel bedrijven besteden de periodieke controle van gereedschap uit, in de veronderstelling dat daarmee ook de verantwoordelijkheid wordt overgedragen. Dat is een misvatting. Slechts een beperkt aantal arbeidsmiddelen, zoals hijs- en hefmiddelen of installaties die onder druk staan, moet wettelijk extern worden gekeurd.
Het merendeel van het gangbare bouwgereedschap mag intern worden beoordeeld, mits dat deskundig en aantoonbaar gebeurt. Met behulp van de controlelijsten uit het handboek van Volandis kan een bedrijf deze taak prima zelf uitvoeren. Frijters: “Uitbesteden kan zinvol zijn bij gebrek aan capaciteit, maar nooit om de verantwoordelijkheid te ontlopen.” Een ander belangrijk aandachtspunt is het gebruik van het juiste gereedschap voor de juiste handeling. “In de praktijk wordt soms gekozen voor wat toevalligbeschikbaar is, terwijl dat niet de meest veilige optie is. Dat geldt ook voor onvolledige systemen of gereedschap zonder essentiële veiligheidsvoorzieningen. Een product kan technisch voldoen aan minimale eisen, maar toch ongeschikt zijn voor een specifieke toepassing. Daarom is het noodzakelijk dat medewerkers weten wat de mogelijkheden en beperkingen van hun gereedschap zijn. Het lezen van de handleiding is geen formaliteit, maar een essentieel onderdeel van veilig werken.”