Roofs 2026-03-90 Een onbrandbaar magazijn voor de KB nationale bibliotheek

Een onbrandbaar magazijn voor de KB nationale bibliotheek

De KB nationale bibliotheek in Den Haag krijgt een nieuw magazijn voor de opslag van haar enorme collectie boeken, kranten en tijdschriften. Hierbij is alles in het werk gesteld om de kans op brand (en op waterschade) te minimaliseren.

Tekst: Nolanda Klunder - Beeld: Office Winhov

De KB nationale bibliotheek in Den Haag is ons nationale geheugen: hier wordt alles wat in en over Nederland wordt gepubliceerd, opgeslagen en voor het nageslacht bewaard. Ook de Roofs is terug te vinden in de archieven van de KB. Bij de oprichting in 1798 bestond de collectie uit 5.500 boeken en tijdschriften. Inmiddels bestaat die uit 3,5 miljoen boeken, 700.000 banden gevuld met tijdschriften, meer dan 100.000 ingebonden kranten en talloze prenten, kaarten, pamfletten en andere publicaties. Daardoor is de collectie van de nationale bibliotheek van onschatbare waarde voor onderzoek naar geschiedenis of cultuur van ons land. Een altijd doorgroeiende collectie betekent dat er steeds meer plek nodig is voor opslag. Omdat de locatie aan de Prins Willem-Alexanderhof in Den Haag te klein begint te worden, wordt er nu een nieuw magazijn gebouwd, waarbij er bijzondere aandacht is voor de brandveiligheid en duurzaamheid van het gebouw.

ALS EEN OPENGESLAGEN BOEK

Het nieuwe magazijn is een ontwerp van Jan Peter Wingerder van het Amsterdamse architectenbureau Office Winhov. De vorm van de gevel doet denken aan een opengeslagen boek. In reliëf komt daarop de naam ‘KB nationale bibliotheek’ te staan, in een niet-bestaand schrift dat lijkt op hiërogliefen. Het casco zal bestaan uit robuust beton. Om ruimte te bieden voor 6 miljoen items – het gebouw wordt op de groei gemaakt –  wordt het pand 21 meter hoog, op een perceel van 7000 
vierkante meter. Het bestaat daarbij uit twee delen: het magazijn met de papieren collectie, en een voorbouw met een technische ruimte, een werkruimte voor de medewerkers en plekken voor vergaderen en lunchen, plus een laad- en loss- station voor de vervoersbusjes. De bouw wordt uitgevoerd door Bouwcombinatie Visser & Smit Bouw en Kropman.

GEEN WATERSCHADE OF BRAND

De locatie van de nieuwbouw is de Harnaschpolder, gemeente Midden-Delfland, op de grens van Delft. Het risico van een polder is natuurlijk dat het magazijn onder water kan komen te staan bij een ramp. Om het zekere voor het onzekere te nemen, liggen de materialen daarom minstens twee meter boven het maaiveld. Ook waar het gaat over de brandveiligheid 
zijn alle risico’s uitgebannen. Hiervoor werkte de KB nauw samen met het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Op hun website schrijft het RVB daarover: “De wijze waarop is nagedacht over brandveiligheid maakt dit project echt uniek. Veiligheidsregio Haaglanden maakte dat in deze vorm niet eerder mee.”

ZUURSTOFARM GEBOUW

De belangrijkste manier om de kans op brand in het gebouw te minimaliseren is het wegnemen van de basisvoorwaarde voor vuur: zuurstof. Een slimme meter controleert of het zuurstofgehalte onder de vastgestelde grenswaarde van 16,8 % blijft. Een zuurstofreductiesysteem zorgt ervoor dat een teveel aan zuurstof uit het magazijn wordt gepompt. Dat maakt brand vrijwel onmogelijk. In het zuurstofarme magazijn kunnen geen mensen werken. Vandaar de keus voor een aparte voorbouw voor de werknemers. Het magazijn is volledig geautomatiseerd en gerobotiseerd. Bijkomend voordeel is dat 
er weinig lampen nodig zijn: ook dat vermindert de kans op brand. De medewerkers doen de items in een container, die met een karretje via een sluis naar de stellingkasten in het magazijn gaat. Dit is een beproefd systeem: ook de British Library, de Noorse nationale bibliotheek en de Speicherbibliothek in Zwitserland werken met deze gerobotiseerde opslagmethode. 
Het KB-magazijn zal plaats bieden voor zo’n 223.000 containers gevuld met boeken, tijdschriften, kranten en kaarten. Ook over de risico’s van de elektrische fietsen van het personeel is in het ontwerp goed nagedacht. Om het risico van oververhitte accu’s en laders te verminderen, is besloten om geen doorgang aan te brengen tussen fietsenstalling en voorbouw: dat vermindert de kans dat eventuele brand overslaat op de collectie in het magazijn.

BETON EN BOEKEN ALS ISOLATIE

Behalve brandveilig wordt het magazijn ook energieneutraal. Dat wordt vooral bereikt door de dikke betonnen muren. In het magazijn komen geen klimaatinstallaties. Die zijn niet nodig, want boeken kunnen goed tegen temperatuurveranderingen, zolang die geleidelijk gaan en de luchtvochtigheid min of meer constant blijft. De dikke muren zorgen ervoor dat de binnen temperatuur langzaam mee schommelt met de temperaturen buiten. Daarbij werken de boeken zélf ook als isolatie: de enorme massa aan papier dempt schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid. Daarnaast wordt de benodigde energie geleverd door zonnepanelen op het dak. Om het mogelijke risico dat zij meebrengen te minimaliseren, wordt zorgvuldig nagedacht over de opbouw van het dak. Nog niet alles daarvan is al bepaald, maar de planning is om bovenop 
de gekozen isolatie een laag onbrandbare isolatie aan te brengen, met daarbovenop bitumen.

TWEE LOCATIES

De bouwwerkzaamheden in de Harnaschpolder zijn afgelopen juni begonnen. De planning is dat het gebouw in 2027 klaar is, waarna de verhuizing kan beginnen. Om die in goede banen te leiden, is men nu al begonnen met plannen en inpakken. Naar verwachting duurt het zo’n twee jaar om alle boeken, tijdschriften en kranten naar hun nieuwe onderkomen te verhuizen. Het huidige pand bij Den Haag Centraal blijft ook na de verhuizing de plek waar bezoekers de materialen kunnen raadplegen. Wanneer je hier straks een boek aanvraagt, gaat in het magazijn een paar kilometer zuidelijker een computer- gestuurde robot aan de slag. Die haalt de container met dit boek uit de stelling en brengt het naar de medewerkers, die het gekozen boek inpakken voor vervoer naar de leeszaal. Een elektrisch busje brengt de aangevraagde materialen naar het 
publieksgebouw aan de Prins Willem-Alexanderhof en terug. Als lezer zal je er niets van merken, maar het boek zal dus vanuit een heel bijzondere, brandveilige en zuurstofarme locatie naar je toe komen.