Piet Blom: ‘Een dak tussen de hemel en de stad’
Eind 2025 is aan het gebouwencomplex ‘Kasbah’ van architect Piet Blom de status Rijksmonument toegekend. Het project werd in 1973 aan de rand van Hengelo gebouwd. Het revolutionaire ontwerp bestaat uit 184 woningen die op betonnen palen boven het maaiveld zijn geplaatst. Onder de woningen bevinden zich parkeerplaatsen, kleine winkels en buurtvoorzieningen.
In de jaren voorafgaand aan de monumentstatus onderging de Kasbah een grondige renovatie. Daarbij verving dakdekkersbedrijf B&P uit Rijssen de oude dakpannen door nieuwe exemplaren van hetzelfde type als bij de bouw in 1973. Directeur René Sloof vertelt hoe het iconische daklandschap technisch en logistiek werd vernieuwd, zonder afbreuk te doen aan het oorspronkelijke ontwerp.
HET DAK ALS CRUCIAAL ONDERDEEL VAN DE RENOVATIE
Bij een complex als de Kasbah vormt het dak een essentieel onderdeel van de architectuur. De vele dakterrassen, variatie in woningtypen en bijzondere vormen zorgen voor een groot aantal dakvlakken en aansluitingen.“De staat van de daken was na vijftig jaar simpelweg op”, zegt René Sloof. “De oorspronkelijke pannen hadden hun levensduur bijna bereikt en op verschil-
lende plekken ontstonden lekkages, vooral rond dakramen, kilgoten en aansluitingen.” Naast veroudering speelde ook de constructie een rol. Door de verhoogde ligging en compacte bebouwing krijgen de daken veel windbelasting en temperatuurschommelingen te verduren. “De basisconstructie was gelukkig nog prima”, aldus Sloof. “Daarom hebben we gekozen voor een volledige vervanging van de pannen, gecombineerd met nieuwe onderlagen en hulpstukken.”
DE KEUZE VOOR DEZELFDE DAKPAN
Voor een rijksmonument in wording lag het voor de hand dat het oorspronkelijke uiterlijk behouden moest blijven. Daarom werd gekozen voor exact hetzelfde model dakpan: de klassieke OVH 206 in natuurrode uitvoering. “Het mooie is dat deze pan nog steeds wordt geproduceerd”, zegt Sloof. “Daardoor konden we het originele beeld volledig behouden.” De dakpannen werden geleverd door Monier. Rayon-manager Peter Koster licht toe: “De OVH 206 natuurrood is een klassieke oud-Hollandse dakpan uit 1928 die nog steeds in onze fabriek in Woerden wordt geproduceerd. De levensduur is ruim tachtig jaar, dus de Kasbah is voorlopig goed onder de pannen.” Voor Sloof was de opdracht een logistieke uitdaging.
“Om bewoners te ontzien werken we per cluster. Met een kraan hijsen we het materiaal naar boven en volgens een strak afleverschema vervangen we steeds een beperkt aantal daken.” Tijdens de periode van materiaaltekorten bleek de samenwerking met de fabrikant cruciaal. “Monier kon sneller pannen en hulpstukken leveren, waardoor de renovatie geen vertraging opliep.” “Bij een project van deze omvang wil je geen losse oplossingen”, benadrukt Sloof. “Het hele dak moet als
één systeem functioneren, van pan tot nokstuk.”
WERKEN OP HOOGTE IN EEN BEWOOND COMPLEX
De werkzaamheden vonden plaats terwijl het complex volledig bewoond bleef. “Je kunt hier niet alle daken tegelijk openleggen”, zegt Sloof. “Dat zou bewoners te veel overlast geven.” Daarom werd gekozen voor een gefaseerde aanpak.
Per cluster werden oude pannen verwijderd en nieuwe gelegd. “Het belangrijkste was dat bewoners zo kort mogelijk zonder dak zaten. We zorgden dat elk deel snel weer waterdicht was.” Ook de bereikbaarheid vroeg om maatwerk. Door de verhoogde woonstructuur zijn veel dakvlakken alleen via specifieke routes bereikbaar. “Het is geen standaard rijtjeshuis waar je een ladder tegen zet”, lacht Sloof. “Je werkt hier eigenlijk boven een soort stedelijk platform.”
TECHNISCHE VERBETERINGEN
Hoewel het uiterlijk van het dak gelijk bleef, zijn verschillende technische verbeteringen doorgevoerd. Moderne onderdakfolies maken het dak beter bestand tegen wind en vocht en ook de ventilatie van het dakpakket werd verbeterd. Daarnaast zijn aansluitingen rond dakramen en goten opnieuw ontworpen volgens hedendaagse bouwricht
lijnen. “Het doel was tweeledig”, zegt Sloof. “Het oorspronkelijke beeld behouden én zorgen dat het dak weer tientallen jaren mee kan.” Volgens hem is dat gelukt: “Met deze nieuwe dakbedekking kan het complex weer minstens een halve eeuw vooruit.”
MONUMENT MET TOEKOMST
De dakrenovatie maakte deel uit van een bredere verduurzaming van de woningen. Zo werden ondervloeren geïsoleerd en kregen verschillende gevel- en dakdelen extra isolatie. Voor eigenaar woningcorporatie Welbions betekende het project niet alleen een technische verbetering, maar ook een investering in cultureel erfgoed. De rijksmonumentstatus bevestigt het belang van de Kasbah als architectonisch experiment uit de jaren zeventig. En daarbij speelt het dak een centrale rol. “Als je hier boven loopt, zie je pas hoe bijzonder het ontwerp is,” zegt Sloof. “Het is geen verzameling huizen met daken, maar één groot stedelijk daklandschap.”
PIET BLOM EN HET IDEE VAN HET ‘STEDELIJK DAK’
Architect Piet Blom ontwikkelde zijn ideeën over wonen in de jaren zestig. Hij groeide op in de Amsterdamse Jordaan en raakte gefascineerd door de sociale dynamiek van historische stadswijken. In naoorlogse uitbreidingswijken zag hij het
tegenovergestelde: functies als wonen, werken en recreatie werden strikt gescheiden en woonblokken waren volgens hem te anoniem. Blom noemde zulke wijken “pakhuizen voor mensen”. Zijn antwoord was het concept ‘wonen als stedelijk dak’. Daarbij worden woningen op een verhoogd niveau geplaatst, terwijl de begane grond ruimte biedt voor verkeer, winkels en voorzieningen. De Kasbah in Hengelo is een van de eerste realisaties van dat idee. Blom beschreef het complex als “een dak tussen de hemel en de stad”: een woonlandschap waarin straten, terrassen en pleintjes zich op het niveau van de woningen
bevinden.