Roofs 2026-02-61 Als het niet kan zoals het moet, mag het dan zoals het kan?

Als het niet kan zoals het moet, mag het dan zoals het kan?

(Column; Harry Tweehuysen)

Op de bouwplaats beginnen we altijd bij de regels. Dat is niet voor niets. Zeker bij werken op hoogte zijn regels letterlijk levensbelangrijk. Ze beschermen mensen tegen vallen, tegen haast, tegen verkeerde keuzes. Wie denkt dat regels er zijn om het werk lastig te maken, heeft het niet begrepen. Regels zijn er zodat iedereen aan het eind van de dag weer veilig naar huis gaat. Maar regels werken alleen als je ze kent. Daarom begint veiligheid altijd met kennis. Scholing is geen formaliteit, maar een voorwaarde. Weten wat de norm is, waarom die er is en wat er gebeurt als je ervan afwijkt. Zonder die kennis is naleven geen keuze, maar toeval. En toeval heeft geen plek bij werken op hoogte.

In een ideale wereld past elke bouwplaats precies in het boekje. De steiger staat zoals getekend, de ruimte klopt, het weer werkt mee en de planning loopt strak. In die wereld is het simpel: je volgt de regels en klaar. Maar de praktijk is anders. Elke leidinggevende weet dat situaties veranderen. De constructie wijkt af, de ruimte is kleiner, de volgorde van werk verandert. En dan merk je dat wat op papier klopt, buiten soms niet werkt. Dat betekent niet dat de regels ineens niet meer gelden. Integendeel. Juist dan moet je ze goed kennen. Want alleen als je weet wat de regel is, kun je bepalen of en hoe je veilig kunt afwijken. Dat is waar vakmanschap begint. Vakmanschap is niet doen wat goed voelt. Vakmanschap is begrijpen wat het risico is en hoe je dat beheerst. Het is zien waar het gevaar zit, voordat het zichtbaar wordt. Bij werken op hoogte is dat het verschil tussen doorgaan en stoppen. Tussen vertrouwen op ervaring en vertrouwen op inzicht. Maar ook vakmanschap komt niet vanzelf. Dat ontwikkel je door scholing, instructie en ervaring. Door te leren waarom een bepaalde oplossing veilig is en een andere niet. Door te oefenen met risico-inschatting en door te begrijpen hoe maatregelen samenwerken. Zonder scholing wordt vakmanschap een mening. Met scholing wordt het een professionele afweging. Daar speelt de RI&E een belangrijke rol. Niet als vinklijst, maar als basis. De RI&E laat zien hoe het werk normaal veilig wordt uitgevoerd. Zodra de situatie afwijkt, is dat geen vrijbrief om zelf maar iets te bedenken. Dan is het juist het moment om het gesprek te voeren. Wat wijkt af? Wat betekent dat voor het risico? En hoe houden we het veilig binnen de bedoeling van de regels? Als leidinggevende heb je daarin een duidelijke taak. Jij bewaakt dat regels worden nageleefd. Jij zorgt dat mensen geschoold zijn en weten wat ze doen. En jij creëert ruimte voor vakmanschap als de situatie daarom vraagt. Niet door alles toe te staan, maar door bewuste keuzes af te dwingen. Want veiligheid is geen strijd tussen regels en praktijk. Het is een samenwerking. Regels geven de basis. Kennis maakt ze toepasbaar. Vakmanschap zorgt ervoor dat het ook werkt als het anders loopt. Dus als het niet kan zoals het moet, mag het dan zoals het kan? Ja. Maar alleen als je weet wat ‘moet’, begrijpt waarom dat zo is en genoeg vakmanschap hebt om het veilig anders te doen. Dat is geen uitzondering. Dat is professioneel leidinggeven bij werken op hoogte.