Een wijk vol hellende, groene daken in het hart van Eindhoven
Als je in Eindhoven vanuit de Grote Berg de Deken van Somerenstraat inslaat, doemen ze op: schuine, groene vlakken die als een reeks geknipte origamifiguren uit de stad omhoogschieten. Nieuw Bergen is geen doorsnee woningbouwproject. Het is een complete stadsvernieuwing van bijna drie hectare in het centrum van Eindhoven, ontworpen door het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, een naam die zelden synoniem staat voor het gewone. Zeven karakteristieke gebouwen, 237 woningen, een mix van koop en huur, sociaal en vrije sector. En overal: bijzondere daken. Daken die niet zomaar afdekken, maar die de identiteit van het project bepalen. Daken die de gebouwen méér geven dan alleen bedekking.
Tekst: Joep Klerx
EEN HOEK ALS VERTREKPUNT
Het vertrekpunt van het ontwerp is even slim als verrassend: vanuit de voetafdruk van de bestaande bebouwing rondom het gebied worden denkbeeldige vlakken getrokken onder een hoek van 45 graden. Die hoek is geen willekeur. Een schuinte van 45 graden levert het maximale invallend zonlicht op voor zowel de woningen als de openbare ruimte eronder, en reduceert tegelijk de onderlinge bezonnings-belemmeringen. Het resultaat zijn onregelmatige, grillige silhouetten die van veraf sterk doen denken aan een traditioneel Brabants daklandschap, maar van dichtbij heel iets anders blijken te zijn. Die schuine dakvlakken zijn uiterst praktisch geconstrueerd. Het staalskelet van de toren – het hoogste gebouw telt zo’n achttien woonlagen – draagt de complexe geometrie van de gevouwen dakvlakken.
Voor de aanleg van de sedumdaken werkt aannemer Stam + De Koning Bouw samen met zusterbedrijf Gebr. van Kessel, gespecialiseerd in dak- en gevelgroen. De constructie van het groene dak is laag voor laag opgebouwd: eerst een beschermende mat die als onderlaag én waterregulator fungeert, dan een net dat de trekkrachten op de schuine vlakken opvangt, dan de zogenoemde ‘halve manen’ – gebogen houtelementen die in het dakvlak worden bevestigd en fungeren als
bakken voor het substraat. In dat substraat, een speciaal voedingsrijke dakbodem, worden de sedummatten met alpenweide gelegd. Stalen pinnen houden de matten op hun plek. De schuine dakvlakken die níet bestemd zijn voor sedum, worden voorzien van zonnepanelen. De hoek van 45 graden is ook hier een technisch voordeel: de panelen vangen het zonlicht efficiënt op. Daar waar geen zonnepaneel past, wordt een dummy-paneel geplaatst, zodat het dakvlak als één strak, uniform geheel oogt. Het ene dak werkt voor de natuur, het andere voor de energierekening. Soms doen ze dat allebei tegelijk.
ZEVEN GEBOUWEN, ÉÉN FAMILIE
MVRDV omschrijft Nieuw Bergen als een ‘familie van gebouwen’. Die omschrijving is treffend: de zeven gebouwen zijn onderling verschillend van hoogte, materiaal en detaillering, maar vormen samen een herkenbaar geheel. Het kleurenpalet loopt van wit naar grijs en bruin, van glanzend naar ruw. Gevelmaterialen wisselen af: steen, baksteen en stucwerk, elk met subtiele textuuraanpassingen. De ramen zitten soms ingewerkt als diepe nissen, dan weer als brede stroken. Balkons steken soms ver uit, dan weer zijn ze bijna weggemoffeld. Die diversiteit is geen toeval, ze is bewust ontworpen als antwoord op de omgeving. De bestaande bebouwing in de Bergenbuurt is een combinatie van twintigste-eeuwse architectuur: Amsterdamse School, wederopbouw, jaren-zeventig flatblokken. Nieuw Bergen voegt daar iets nieuws aan toe, zonder te imiteren. De schuine daken knipogen naar de traditionele zadeldaken van de omliggende woonblokken, maar dan opgerekt, vergroot en groen gemaakt. Vanuit de lucht gezien vormt het project een soort groene ster midden in een rood-bruine stad.
Bijzonder zijn ook de glasoverkappingen die op een aantal gebouwen zijn geplaatst: grote, driehoekige serres van staal en glas die op de daken staan als kassen boven de stad. Ze dienen als gemeenschappelijke binnentuin voor de bewoners, een ontmoetings-ruimte die beschut is, maar toch doordrenkt van licht. Jacob van Rijs, medeoprichter van MVRDV en principal in charge van het project, beschrijft hoe het natuurlijk licht een centrale rol speelt: “Volumes volgen een strikte hoogtelimiet en een ontwerprichtlijn die maximale hoeveelheid zonlicht, uitzicht en intimiteit mogelijk maakt, met verminderde zichtbaarheid vanuit straatperspectief. Nieuw Bergen is nadrukkelijk geen project dat zich verschuilt achter zijn daken. Het viert ze.”
3.200 VIERKANTE METER GROENER
De ambities op het gebied van duurzaamheid zijn meetbaar en tastbaar. Met Nieuw Bergen wordt maar liefst 3.200 vierkante meter extra groen toegevoegd aan het hart van Eindhoven. Dat is niet niks in een dichtbebouwd stadscentrum waar groen schaars is. Sedum – die taaie, droogteresistente vetplant – is de motor achter dit groen. Sedum heeft weinig nodig om te overleven, maar geeft veel terug: het absorbeert regenwater, vertraagt de afvoer, verlaagt de temperatuur van het dakvlak en biedt leefruimte aan insecten. Biodiversiteit is hiermee een functioneel onderdeel van het ontwerp.